SAGAN

Forsaga þess að Rokksafn Íslands var stofnað er þó nokkur. Hugmyndin um safn með munum og minjum úr íslenskri dægurtónlistarsögu hafði verið rædd í nokkur ár áður en Stuðmenn leigðu veitingahúsið Sigtún við Suðurlandsbraut í tvær vikur um jól og áramót 1984. Þeir settu upp poppminjasafn til bráðabirgða í samstarfi við Óskar Jónasson kvikmyndaleikstjóra. Stuðmenn héldu síðan dansleik á gamlárskvöld, sem var sjónvarpað, og buðu allskonar fyrirmennum og konum, þar á meðal Marshall Brement sendiherra Bandaríkjanna og Evgeniy A. Kosarev sendiherra Sovétríkjanna. Þeir voru kallaðir upp á svið og látnir syngja saman lagið Nótt í Moskvu. Þegar þessum tveimur vikum lauk var öllum poppminjum pakkað niður eða skilað til eigenda sinna. Það voru engin frekari áform um að endurtaka þennan leik en þarna var fræinu sáð.


Þegar veitingamaðurinn Tómas Tómasson opnaði veitingastaðinn Hard Rock í Kringlunni 25. júlí 1987 fékk hann allskonar gripi, hljóðfæri, fatnað og fleira frá höfuðstöðvum Hard Rock í Bandaríkjunum. Þessir veitingastaðir voru þekktir fyrir söfnunaráhuga eigandans, sem keypti allskonar poppminjar og hljóðfæri og hengdi upp á veitingastöðum sínum um allan heim. Þetta voru allt gripir sem tengdust erlendum poppgoðum en fljótlega fór Hard Rock í Reykjavík að berast gullplötur frá íslensku tónlistarfólki og allskonar munir og minjar sem voru til sýnis á staðnum. Þó svo að þetta væri góðra gjalda vert voru margir sem vildu ganga enn lengra og stofna safn eða setur þar sem hægt væri að halda utan um íslenska poppsögu. 

Sú hugmynd kviknaði meðal tónlistarfólks úr Keflavík að setja upp sýningu í heimabænum þar sem Bítlabænum væri gert hátt undir höfði. Hljómar voru meðal fyrstu bítlahljómsveita landsins og kjölfar þeirra komu fleiri bítlahljómsveitir frá Suðurnesjum. Þetta þótti frekar merkilegt og fljótlega var farið að tala um Bítlabæinn Keflavík og líkja Keflavík við Liverpool á Englandi. Starfshópur var myndaður að frumkvæði Kjartans Más Kjartansson, þáverandi skólastjóra Tónlistarskólans í Keflavík. Starfshópurinn byrjaði að undirbúa sýninguna Bítlabærinn Keflavík og fékk Jón Sigurðsson til að afla fjárstuðnings frá fyrirtækjum og velunnurum. Sýningin var opnuð á báðum hæðum veitingahússins Glóðarinnar, Hafnargötu 62 í Keflavík laugardaginn 11. október 1997. Sýningin var helguð tónlistarfólki sem tengdist Suðurnesjum, fólki  sem hafði sett mark sitt á íslenska dægurtónlist á árunum 1963 til 1976. Hún byggðist á úrklippum, veggspjöldum, plötuhulstrum, bókhaldsgögnum, tækjum, hljóðfærum og ýmsu öðru sem tekist hafði að safna saman. Þau sem stóðu að þessu framtaki voru auk Kjartans Más tónlistarmennirnir Rúnar Júlíusson og Guðmundur Hermannsson, veitingamaðurinn Stefán Viðarsson, innanhússarkitektinn Bryndís Eva Jónsdóttir, sýningahönnuðurinn Björn G. Björnsson og textahöfundurinn Þorsteinn Eggertsson. Ekki er á neinn hallað þegar fullyrt er að Rúnar Júlíusson hafi lagt einna mest af mörkum til að koma þessu í kring. Hann naut góðs stuðnings Kjartans Más, sem hefur stutt safnið með ráðum og dáð alla tíð. Undirbúningstíminn var ekki langur eða rétt rúmlega hálft ár áður en sýningin var opnuð.


Poppminjasafn Íslands fékk kennitölu í maí 1997 en það var stofnað formlega árið 1998. Heimili og varnarþing var fyrst í stað á veitingastaðnum Glóðinni í Keflavík og þar stóð sýningin Bítlabærinn Keflavík í nokkur ár. Á matseðli staðarins voru ýmsir réttir með nöfnum sem skírskotuðu til poppsögunnar. Ný vefsíða var sett í loftið 5. október 2003 á 40 ára afmæli Hljóma. Fram kom að Byggðasafn Reykjanesbæjar hefði umsjón með Poppminjasafni Íslands og tæki við öllum munum og minjum sem tengdust poppsögunni. Greint var frá því að heimasíðunni væri ætlað að vekja athygli á Poppminjasafninu og hvetja til varðveislu og söfnunar muna sem tengjast íslenskri tónlist. Einnig kom fram að þetta væri vettvangur fyrir þá sem hefðu áhuga á að kynna sér sögu íslenskrar popptónlistar og að ætlunin væri að skrásetja hana í framtíðinni.

Fréttir bárust af því í mars 2004 af því að komin væri fram hugmynd um að byggja tónlistar- og ráðstefnumiðstöð við Félagsheimilið Stapa í Ytri-Njarðvík. Árni Sigfússon bæjarstjóri  Reykjanesbæjar kynnti hugmyndina á íbúafundum (sem haldnir voru) víðsvegar um sveitarfélagið. Fram kom að gert væri ráð fyrir að Tónlistarskóli Reykjanesbæjar yrði þungamiðja starfseminnar í húsinu og að þar ætti að vera aðstaða fyrir kóra og tónlistarhópa. Jafnframt var gert ráð fyrir að poppminjasafnið fengi stórt rými í byggingunni. Á meðan bæjarbúar ræddu þann möguleika að skapa aðstöðu fyrir poppminjasafnið og tónlistarskólann í nýju menningarhúsi var efnt til nýrrar poppsýningar. Sýningin Stuð og friður var opnuð í Duus húsum 17. júní 2005. Sjónum var beint að tímabilinu frá 1969 til 1979 sem hófst á mikilli róttækni og baráttu fyrir betri heimi. Blómabörnin voru áberandi í upphafi tímabilsins, allskonar tilraunir voru gerðar í tónlist og neyslu hugvíkkandi efna en áherslurnar breyttust eftir 1973. Þá kom til skjalanna léttari tónlist, glysrokk, diskó, djassrokk og vinsældartónlist. Undir lok tímabilsins urðu enn frekari breytingar með tilkomu pönks og nýbylgju. Sá sem hannaði sýninguna var Ólafur Engilbertsson. Hann hafði snúið sér að sýningahönnun og skipulagði m.a. sýninguna Humar eða frægð í Listasafni Reykjavíkur-Hafnarhúsi og Spitz Gallery í London. Sú sýning var sett upp til að fagna 16 ára afmæli útgáfufyrirtækisins Smekkleysu árið 2003.


Sýningin Vagg og velta, rokkárin á Íslandi var opnuð 31. mars 2007 í Duus húsum, þar sem farið var í máli og myndum yfir upphafsár rokksins sem hófust af alvöru á Íslandi vorið 1957. Rokkið var mikil ögrun við íslenskt samfélag sem var að breytast úr bændasamfélagi í þéttbýlissamfélag með viðhlítandi áskorunum. Þessi nýja tónlistarbylgja var nefnd á íslensku vagg og velta en líka rugg og ról eða rokk og ról sem varð ofan á. Á þessum tíma raungerðist kynslóðabilið og hugtakið táningar eða unglingar festi sig í sessi.  Þessi sýning stóð yfir til ársins 2009 og var síðasta sýningin í nafni Poppminjasafns Íslands þar sem nafninu var breytt í Rokksafn Íslands um leið og Hljómahöll var tekin í notkun.

Undirbúningshópur vann að þarfagreiningu fyrir nýja húsið. Reiknað var með að skólinn rúmaði 600 nemendur og að poppminjasafnið fengi veglegt rými í húsinu. Farið var í könnunarferðir til annarra landa til að skoða hvernig poppsöfn voru uppbyggð og síðan var hafist handa við að skipuleggja og hanna húsið. Guðmundur Jónsson arkitekt í Noregi, sem hafði m.a. hannað Víkingaheima, teiknaði hina nýju Hljómahöll. Guðmundur var með mikla reynslu í hönnun menningarhúsa á Norðurlöndunum og lagði m.a. fram mjög áhugaverðar hugmyndir um það hvernig nýta mætti stafræna og gagnvirka tækni á fjölbreyttan hátt. Hugbúnaðarfyrirtækið Gagarín var ráðið til að vinna að þeim hluta og THG arkitektar höfðu umsjón og eftirlit með öllum framkvæmdum við húsið. Sá sem hélt utan um það verkefni var Samúel Guðmundsson, byggingatæknifræðingur. Verkefnisstjóri af hálfu Reykjanesbæjar var Haraldur Árni Haraldsson skólastjóri Tónlistarskóla Reykjanesbæjar. Fyrsta skóflustungan var tekin 26. janúar 2008 og það gerðu Ragnheiður Skúladóttir tónlistarkennari, Rúnar Júlíusson og Böðvar Jónsson.


Meðal þeirra sem voru í undirbúnings- og hugmyndahópi Hljómahallar, sem hittist reglulega á fundum, voru Jakob Frímann Magnússon og Rúnar Júlíusson, einn helsti hvatamaður þessa verkefnis. Jónatan Garðarsson var ráðinn til að skrásetja poppsöguna og vinna þá texta sem setja átti upp í væntanlegu safni og gera drög að fyrstu sýningu safnsins. Rúnar og Jónatan unnu náið saman á þessu stigi og Björn G. Björnsson kom fljótlega inn í hópinn. Björn var ráðinn til að skipuleggja sýninguna sjálfa og setja hana upp, enda þaulvanur slíkri vinnu. Þegar Rúnar lést skyndilega í desember 2008 voru hann og Jónatan í miðjum klíðum að undirbúa söfnun poppmuna og minja. Andlát Rúnars var reiðarslag fyrir alla en sannfærði þá sem að verkinu unnu um að ekki mætti láta deigan síga heldur halda minningu Rúnars á lofti með því að klára verkið og koma poppminjasafninu í Hljómahöllina.


Þegar undirbúningshópurinn skoðaði erlend poppsöfn vakti það athygli hversu mörg þessara safna voru með lokuð gluggalaus rými þar sem auðvelt var að vinna með gagnvirkt margmiðlunarefni. Það var eitt af því sem arkitektinn Guðmundur lagði mikla áherslu á í sinni hugmyndavinnu. Rætt var um það fram og aftur hvort hægt væri að útbúa heilmyndir (hologram) af Hljómum og gefa fólki kost á að taka þátt í tónlistarflutningi þeirra og fá síðan upptöku af flutningnum til að taka með sér heim. Norskt fyrirtæki var inni í myndinni sem bjó yfir tæknigetu til að láta þetta verða að veruleika. Þessi og fleiri ámóta hugmyndir voru settar til hliðar vegna kostnaðar og hafist handa við að endurhugsa sýninguna og skipulag sýningarsvæðisins. Þetta leiddi til þess að megináherslan var lögð á að poppminjahlutinn fengi sýningaraðstöðu á torgi í miðju hússins.

Þegar framtíðarsýn Reykjanesbæjar var kynnt á bæjarstjórnarfundi í febrúar 2012 kom fram að stefnt væri að því að ljúka framkvæmdum við Hljómahöll og taka hana í notkun að fullu árið 2014. Áætlunin gerði ráð fyrir að hægt væri að ljúka framkvæmdum í þremur áföngum. Fyrsta stigið var að ljúka við Stapasalinn og taka hann í notkun 2012, síðan átti að klára tónlistarskólahlutann 2012-13 og poppminjahlutann 2013-14. Þessi áætlun gekk upp.


Opnunarhátíð Hljómahallar, Rokksafns Íslands og Tónlistarskóla Reykjanesbæjar, var haldin laugardaginn 5. apríl 2014 og mætti fjöldi fólks til að fagna þessum merka áfanga í sögu tónlistar, menningar og safna á Íslandi. Sex ár voru liðin frá því fyrsta skóflustungan var tekin. Böðvar Jónsson, forseti bæjarstjórnar, Árni Sigfússon, bæjarstjóri og Kjartan Már Kjartansson, formaður stjórnar Hljómahallar, tóku til máls og Kjartan Már stýrði samkomunni. Fjölbreytt tónlistardagskrá var í boði þennan dag og þau sem komu fram voru Léttsveit Tónlistarskóla Reykjanesbæjar, Elíza Newman, Valdimar Guðmundsson, Páll Óskar, Magnús og Jóhann, Magnús Kjartansson, Sönghópur Suðurnesja og að lokum Hljómar.


Eftirfarandi útlistun á hlutverki Hljómahallar birtist í tengslum við opnunarhátíðina:


,,Hljómahöll er ný tónlistar- og menningarmiðstöð í Reykjanesbæ. Hlutverk hennar er að vera mikilvægur vettvangur fjölskrúðugs mannlífs, ráðstefnuhalds, funda og menningarviðburða í Reykjanesbæ. Hið sögufræga félag­sheimili Stapi er hluti af Hljómahöll og þjónar áfram sínu hlutverki eins og áður. Auk þess er nýtt Rokksafn Íslands hluti af Hljómahöll en því er ætlað að verða aðdráttarafl fyrir innlenda og erlenda ferðamenn sem vilja kynnast og upplifa popp- og rokksögu Íslands. Í húsi Hljómahallar hefur Tónlistarskóli Reykjanesbæjar einnig fengið nýtt og glæsilegt kennsluhúsnæði. Með tilkomu Hljómahallar er lagður grunnur að auknum atvinnutækifærum í skapandi greinum á Reykjanesi."


Þarna kom nafnið Rokksafn Íslands í fyrsta sinn opinberlega fram á prenti og þar með var nafnið Poppminjasafn Íslands formlega lagt niður.

Fyrst í stað var gengið út frá því að sýningin sem sett var upp til að byrja með gæti laðað gesti að Rokksafninu. Haldið var áfram að leita til tónlistarfólks og safnara og óskað eftir áhugaverðum gripum, hljóðfærum og öðru sem tengdist popp- og rokksögu landsins. Meðal þess sem bættist fljótlega við safnmuni var Ludwig trommusett sem Gunnar Jökull hafði átt, kjóll sem var í eigu Ellyjar Vilhjálms, kjóll sem Emilíana Torrini klæddist í myndbandinu Jungle Drum, lúðrasveitarjakki úr fórum Stuðmanna sem notaður var í kvikmyndinni Með allt á hreinu, stytta af Barða Jóhannssyni í Bang Gang, píanetta sem Ragnar Bjarnason átti, tréskúlptúr af Hjálmum sem listakonan Aðalheiður Eysteinsdóttir gerði, föt af Rúnari Júlíussyni, Hauki Morthens, Helenu Eyjólfsdóttur, Önnu Vilhjálmsdóttur, Herberti Guðmundssyni og fleirum. Hljóðfæri og munir tengdir Hljómum voru í öndvegi í miðju safninu sem og gripir frá tónlistarfólki af Suðurnesjum og frá landinu öllu. 


Páll Óskar Hjálmtýsson afhenti Rokksafninu þann 31. mars 2014 alla búninga sína og tónleikafatnað til eignar. Þetta var fatnaður frá því að hann byrjaði að safna búningum eftir að hann lék í Rocky Horror árið 1991. Margir búninganna höfðu verið sérsaumaðir fyrir Pál Óskar. Þar að auki gaf hann safninu allar gull- og platínuplötur sínar og marga aðra persónulega muni. 


Sett var upp sérsýning í Rokksafninu með munum úr fórum Páls Óskars og átti að opna hana laugardaginn 14. mars 2015. Veðurguðirnir gripu þá í taumana því það var snælduvitlaust veður þannig að sýningaropnuninni var frestað fram á sunnudaginn 15. mars. Daginn eftir hélt Páll Óskar upp á 45 ára afmælið sitt. 


Sýningin fékk nafnið Páll Óskar – Einkasafn poppstjörnu. Henni var skipt upp í nokkur tímabil og var einskonar yfirlitssýning um líf Palla. Þar mátti sjá fatnað, úrklippur, teikningar, skart, auglýsingar, vinnubækur, dagatöl, gamlan Nokia 6110 síma sem Palli notaði í 14 ár og listaverk. Gestum gafst m.a. kostur á að syngja með Palla á nokkrum upptökum frá ferli hans og hljóðblanda lögin að eigin geðþótta. 


Páll Óskar var mjög ánægður með það hvernig til tókst og lofaði safnið, hrósaði starfsfólkinu og því fólki sem hafði verið svo framsýnt að opna þetta mikilvæga safn og starfrækja það af svona miklum myndarbrag. Þegar árið var liðið var tilkynnt að 15.594 manns hefðu heimsótt safnið þetta ár, flestir til að sjá sýningu Páls Óskars. Athygli vakti  að hlutfall þeirra sem sóttu safnið heim á þessum tíma var þannig að um 90% voru Íslendingar og um 10% erlendir gestir. Talsverð aukning var á gestafjölda milli ára og var um 100% aukning seldra miða. Þá jókst útleiga á sölum Hljómahallar um 50% á milli ára, sem var með því mesta sem þekkist á landinu. Nokkrum árum seinna var hlutfall erlendra gesta komið í tæplega 40%.

Þegar sýningin Páll Óskar – Einkasýning poppstjörnu hafði staðið yfir í í eitt og hálft ár var ákveðið að taka hluta hennar niður og koma því helsta fyrir á Nöglinni svokölluðu, upphækkuðum palli í formi gítarnaglar ofan við afgreiðslusvæðið. Þetta var gert til að rýma fyrir næstu sérsýningu sem byrjað var að undirbúa og vakti ekki síðri athygli. Sú sérsýning var opnuð 12. nóvember 2016. Það var sýningin Þó líði ár og öld, þar sem sviðsljósinu var beint að ferli söngvarans, lagasmiðsins og tónlistarmannsins Björgvins Halldórssonar. Þar voru dregnar fram margar hliðar Björgvins sem hefur fengist við margt annað en tónlist í gegnum tíðina. Björgvin er mikill safnari og meðal þess sem hann safnar eru gítarar. Fjölmargir gítarar í eigum Björgvins voru settir inn í stóran glerskáp þar sem þeir voru áfram löngu eftir að sýningin var tekin niður. Þessi sýning spannaði langt tímabil og þar mátti sjá muni sem móðir Björgvins passaði að glötuðust ekki, en einnig gullplötur, textablöð, glymskratta, ógrynni ljósmynda og myndbanda og ýmislegt fleira sem Björgvin hefur sankað að sér á löngum ferli. Gestum gafst kostur á að syngja lög Björgvins í söngklefa Rokksafnsins og hljóðblanda vinsælt lag sem Björgvin hafði flutt. Mæltist þessi sýning vel fyrir og stóð uppi í rúmt ár. Björgvin hélt tónleika á persónulegum nótum í Stapasal Hljómahallar 25. mars 2017 ásamt hljómsveit sinni sem voru vel sóttir. 


Þann 7. mars árið 2021 opnaði Rokksafn Íslands sýninguna Melódíur minninganna.
Sýningin fjallar um tónlistarsafn Jóns Kr. Ólafssonar, Melódíur minninganna, sem staðsett er á Bíldudal. Undirbúningur að sýningunni hafði staðið yfir í talsverðan tíma. Á sýningunni mátti finna fjölmarga muni frá tónlistarfólki á borð við Elly Vilhjálms, Ragnar Bjarnason, Hauk Morthens, Svavar Gests, Stuðmenn og fleiri. Gestir sýningarinnar gátu heimsótt safnið á Bíldudal með aðstoð tækninnar en hluti af sýningunni voru gagnvirk sýndarveruleikagleraugu sem gerði gestum kleift að skoða og ganga um tónlistarsafnið sem myndað var sérstaklega fyrir sýninguna.


Sýningin Úrklippubókasafn Kela, þar sem hluti af heilmiklu úrklippusafni Sævars Þorkels Jenssonar var til sýnis, var opnuð í ágúst 2022. Keli er Keflvíkingur og byrjaði að safna eiginhandaráritunum og úrklippum árið 1964. Hann á eitt stærsta úrklippusafn tengt tónlist á landinu og hefur líka safnað eiginhandaráritunum allan þennan tíma, þar á meðal áritunum heimsþekktra tónlistarmanna. Þegar sýningin var haldin voru úrklippubækurnar orðnar rúmlega 350 talsins. Meðal listafólks sem Keli hefur haldið upp á og má finna í bókum hans eru Hljómar, Maggi Kjartans, Hjálmar, Bubbi Morthens, Björk, Jónas Sig, GDRN, John Grant, Bríet, Helgi Björnsson, Stefán Jakobsson, Baggalútur og margir fleiri. 

Rokksafn Íslands hlaut Nýsköpunar- og hvatningarverðlaun frá Ferðaþjónustu Reykjaness snemma árs 2019. Verðlaunin voru veitt um líkt leyti og safnið fagnaði fimm ára afmæli. Af þessu tilefni sagði Tómas Young framkvæmdastjóri Hljómahallar: „Þetta var mjög skemmtileg viðurkenning. Viðbrögð gestanna hafa verið góð og fólk er almennt mjög ánægt með sýningarnar. Áður héldu margir að hér væri bara sýning um Bítlabæinn Keflavík en hér eru í rauninni allir með jafn stóran sess í sýningunni enda heitir þetta Rokksafn Íslands en ekki Poppsafn Reykjanesbæjar.“


Í umsögn Markaðsstofu Reykjaness segir: 


„Sagnaarfur okkar Íslendinga á sér langar rætur og víða um land má finna söfn og sýningar sem geyma og rifja upp fyrir okkur sögu okkar og menningararf. Rokksafn Íslands, eins og nafnið ber með sér, segir sögu tónlistar á Íslandi allt frá árinu 1830 til dagsins í dag, með sérstaka áherslu á popp og rokktónlist sem er samofin nútímasögu og menningu okkar á Suðurnesjum.


Þó safnið eigi sér stutta sögu, en það var opnað í apríl 2014 og fagnar því 5 ára afmæli í ár, hefur það stimplað sig inn í menningarlíf samfélagsins með uppákomum og sérsýningum sem settar hafa verið upp og reglulega bætast nýjungar við í fjölbreytta flóru safnmuna. 


Forsvarsmenn hafa lagt mikinn metnað í uppbyggingu safnsins og leitað leiða til að gera söguna lifandi og skemmtilega á faglegan hátt fyrir gesti. Hvort heldur með því að nýta nútíma tækni eða þróa nýjar lausnir eins og sést með plötuspilaranum hér frammi. Þannig geta gestir tekið virkan þátt í sýningunni og aukið við upplifun sína meðal annars með því að taka lagið í sérstökum söngklefa eða grípa í hljóðfæri. Þá geta safngestir einnig nýtt sér tæknina og skoðað söguna með Rokk-appinu.


Rokksafnið á sér enga hliðstæðu á Íslandi og það er einstakt að hafa aðgang að slíkri perlu hér á svæðinu. 


Stjórnir Reykjanes UNESCO Global Geopark og Markaðsstofu Reykjaness hafa ákveðið að veita Rokksafni Íslands Nýsköpunar- og hvatningarverðlaun ferðaþjónustunnar árið 2019“.

Hljómahöll hlaut viðurkenningu 1. desember 2022 á Degi íslenskrar tónlistar sem veitt  voru í Hörpu við hátíðlega athöfn. Tómas Young forstöðumaður tók við viðurkenningunni fyrir hönd Hljómahallar. Verðlaunin bera nafnið Glugginn og í umsögn sem fylgdi viðurkenningunni segir: „Hljómahöll í Reykjanesbæ hlýtur verðlaun fyrir að halda úti heimili íslenskrar tónlistar í Reykjanesbæ með hugmyndaríku safni og fjölbreyttri tónlistardagskrá undanfarið ár.“


Rokksafn Íslands er eina sýningin sinnar tegundar á Íslandi þó svo að tónlistartengdir munir séu vissulega á nokkrum byggðasöfnum á landsbyggðinni. Þá hafa sérsýningar tengdar tónlist viðkomandi héraðs verið settar upp á stöku stað, en þar er ekki um varanlegar tónlistarsýningar að ræða. Það er afar mikilvægt að Rokksafn Íslands fái að stækka og dafna á næstu árum og haldi áfram að varðveita og sýna muni og minjar sem tengjast hinni merku popp- og rokksögu þjóðarinnar. 



- Jónatan Garðarsson tók saman.

hvar finnurðu okkur?

Rokksafn Íslands er í Hljómahöll í Reykjanesbæ í rúmlega hálftíma akstursfjarlægð frá höfuðborgarsvæðinu.


Heimilisfang: Hjallavegur 2, 260 Reykjanesbær